مقالات
روش مطالعه علوم حدیث در کنکور دکتری؛ از مطالعه پراکنده تا تسلط تستی
درس علوم حدیث در کنکور دکتری علوم قرآن و حدیث، از درس‌هایی است که حجم منابع و تنوع مباحث آن می‌تواند داوطلب را خیلی سریع از مسیر اصلی مطالعه خارج کند. تاریخ حدیث، درایه، مصطلح الحدیث، رجال و فقه الحدیث هرکدام ادبیات و شیوه یادگیری متفاوتی دارند و مطالعه خطی همه منابع، لزوماً به نتیجه بهتر منجر نمی‌شود. به همین دلیل، روش مطالعه علوم حدیث در کنکور دکتری باید بر پایه سه اصل شکل بگیرد: شناخت ساختار مباحث، مطالعه هدفمند و تلفیقی، و تمرین مستمر با تست‌های سال‌های گذشته. هدف این روش آن است که داوطلب به‌جای حفظ حجم زیادی از مطالب پراکنده، یک نقشه ذهنی منسجم از درس علوم حدیث داشته باشد و بتواند اطلاعات را در زمان پاسخ‌گویی به تست بازیابی و تحلیل کند. در این مقاله از حافظون، یک مسیر مطالعاتی مرحله‌به‌مرحله برای مطالعه علوم حدیث ارائه می‌کنیم؛ مسیری که از ساختن پایه علمی شروع می‌شود و تا تست‌زنی، رفع اشکال و جمع‌بندی نهایی ادامه پیدا می‌کند.
چرا روش مطالعه علوم حدیث در کنکور دکتری اهمیت دارد؟
در علوم حدیث، مشکل اصلی بسیاری از داوطلبان کمبود منابع نیست؛ بلکه نحوه استفاده از منابع است. ممکن است داوطلب چندین کتاب را مطالعه کرده باشد، اما هنگام مواجهه با یک تست ترکیبی، نتواند میان اصطلاحات، دیدگاه‌ها، قواعد و کاربردهای آن‌ها ارتباط برقرار کند. این مسئله در مباحثی مانند درایه و رجال اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا در این بخش‌ها صرفاً دانستن تعریف یک اصطلاح کافی نیست و باید بتوانید آن را در ساختار یک سؤال تشخیص دهید.
از سوی دیگر، بعضی مباحث علوم حدیث بیشتر ماهیت تاریخی و اطلاعاتی دارند و بعضی دیگر نیازمند مقایسه، تحلیل و کاربرد هستند. بنابراین نمی‌توان تمام درس را با یک شیوه ثابت مطالعه کرد. روش صحیح مطالعه علوم حدیث یعنی برای هر نوع مبحث، روش یادگیری متناسب با همان مبحث را انتخاب کنیم.
علوم حدیث را برای کنکور دکتری از کجا شروع کنیم؟
اولین اشتباه این است که مطالعه را از دشوارترین و تخصصی‌ترین بخش‌ها آغاز کنیم. پیش از ورود به مباحث تخصصی‌تر، باید یک چارچوب کلی از درس داشته باشید تا مطالب جدید روی دانسته‌های قبلی قرار بگیرند.
برای شروع، مباحث را می‌توان در چهار محور اصلی دسته‌بندی کرد:
- تاریخ حدیث و سیر شکل‌گیری و تدوین میراث حدیثی
- درایه و مصطلح الحدیث
- رجال و مباحث مربوط به ارزیابی راوی و سند
- فقه الحدیث و قواعد فهم و تحلیل متن
این دسته‌بندی به شما کمک می‌کند بدانید هر مطلب در کدام قسمت از نقشه کلی درس قرار می‌گیرد. در نتیجه، هنگام مرور نیز به‌جای ورق زدن چند کتاب، می‌توانید یک موضوع مشخص را هدف قرار دهید.
در این مرحله، هدف شما هنوز رسیدن به درصد نهایی نیست؛ هدف، ساختن شِمای ذهنی علوم حدیث است.
مطالعه تلفیقی؛ چرا چند منبع را نباید جدا از هم بخوانیم؟
یکی از مهم‌ترین نکات در روش مطالعه علوم حدیث دکتری، تفاوت میان «منبع‌خوانی» و «مطالعه برای آزمون» است. در مطالعه دانشگاهی ممکن است هدف، بررسی کامل یک کتاب باشد؛ اما در کنکور، هدف این است که مطالب موردنیاز را با اولویت درست یاد بگیرید و بتوانید از آن‌ها در حل تست استفاده کنید.
بخش زیادی از مباحث علوم حدیث میان منابع مختلف تکرار می‌شود. اگر هر کتاب را از ابتدا تا انتها و بدون توجه به مطالب قبلی بخوانید، با تکرارهای فراوان مواجه خواهید شد و زمان زیادی از برنامه مطالعاتی شما صرف مطالبی می‌شود که قبلاً یاد گرفته‌اید. در مقابل، مطالعه تلفیقی به این معناست که:
- ابتدا چارچوب اصلی مبحث را یاد بگیرید.
- سپس نکات تکمیلی و تخصصی را به همان چارچوب اضافه کنید.
- مطالب تکراری را دوباره‌خوانی نکنید.
- تفاوت دیدگاه‌ها و نکات تستی را کنار هم قرار دهید.
- در نهایت، آموخته‌های خود را با تست ارزیابی کنید.
این مدل مطالعه به‌ویژه برای داوطلبانی مناسب است که هم پایه مطالعاتی کارشناسی یا ارشد دارند و هم قصد دارند برای سطح تخصصی‌تر دکتری آماده شوند.
مرحله اول مطالعه؛ ساختن پایه علوم حدیث
در مرحله اول، بهتر است به‌جای ورود مستقیم به جزئیات، مفاهیم پایه را تثبیت کنید. هدف این مرحله آن است که اصطلاحات و دسته‌بندی‌های اصلی برای شما آشنا و قابل بازیابی شوند. در مباحث درایه، ابتدا مفهوم اصطلاحات را دقیق یاد بگیرید. در مباحث تاریخی، ترتیب اتفاقات و ارتباط میان دوره‌ها و جریان‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و در مباحث رجال باید به تدریج با منطق ارزیابی راوی و سند آشنا شوید. در این مرحله از خلاصه‌نویسی افراطی خودداری کنید. اگر از همان ابتدا تلاش کنید تمام مطالب را در چند صفحه خلاصه کنید، احتمال دارد بخش مهمی از ارتباط میان مطالب از بین برود. بهتر است در دور اول مطالعه، فهمیدن و دسته‌بندی کردن را بر حفظ کردن مقدم کنید.
مرحله دوم مطالعه؛ ورود به مباحث تخصصی‌تر
بعد از شکل‌گیری پایه، نوبت به مباحثی می‌رسد که سطح تخصصی‌تری دارند و معمولاً بدون پیش‌زمینه مناسب، مطالعه آن‌ها دشوارتر است. در این مرحله می‌توانید از درسنامه تخصصی علوم حدیث دکتری حافظون برای سازمان‌دهی مباحث استفاده کنید. ساختار درسنامه به‌گونه‌ای است که مطالب تخصصی را از حالت پراکنده منابع مختلف خارج می‌کند و در قالب یک مسیر مطالعاتی کنکوری در اختیار داوطلب قرار می‌دهد. برای داوطلبی که هنوز در مباحث پایه ضعف دارد، ورود مستقیم به مطالب تخصصی ممکن است باعث فراموشی سریع و کاهش بازده شود. بنابراین بهتر است ابتدا نقاط ضعف پایه‌ای را مشخص کرده و سپس سراغ مباحث پیشرفته‌تر بروید. برای آشنایی با این ساختار می‌توانید درسنامه علوم حدیث دکتری حافظون را در برنامه مطالعاتی خود قرار دهید.
روش مطالعه تاریخ حدیث؛ از حفظ پراکنده تا ساختن خط زمانی
تاریخ حدیث را نباید مجموعه‌ای از اسامی و تاریخ‌های جدا از هم تصور کرد. برای یادگیری بهتر، مطالب را در قالب یک خط زمانی و ارتباط علت و معلولی مطالعه کنید.
برای هر دوره یا موضوع، چهار سؤال را در ذهن خود مطرح کنید:
- چه اتفاقی رخ داد؟
- چرا این اتفاق اهمیت داشت؟
- در چه دوره‌ای رخ داد؟
- چه تأثیری بر روند شکل‌گیری یا انتقال حدیث گذاشت؟
این شیوه باعث می‌شود اطلاعات تاریخی به یکدیگر متصل شوند. وقتی مطالب ارتباط داشته باشند، بازیابی آن‌ها در جلسه آزمون نیز آسان‌تر خواهد بود. برای مرور تاریخ حدیث نیز به‌جای مطالعه دوباره تمام متن، از جدول‌های زمانی، کلمات کلیدی و خلاصه‌های کوتاه استفاده کنید.
روش مطالعه درایه و مصطلح الحدیث؛ فقط تعریف‌ها را حفظ نکنید
درایه و مصطلح الحدیث از بخش‌هایی هستند که مطالعه آن‌ها باید از سطح «حفظ تعریف» فراتر برود. مثلاً وقتی یک اصطلاح را یاد می‌گیرید، فقط به این سؤال اکتفا نکنید که «تعریف آن چیست؟» بلکه بپرسید:
این اصطلاح با اصطلاح مشابه چه تفاوتی دارد؟
سپس تلاش کنید تفاوت‌ها را در قالب جدول یا مقایسه دو ستونی ثبت کنید. این روش برای اصطلاحاتی که شباهت زیادی به یکدیگر دارند، بسیار کاربردی است. در ادامه، تست‌های سال‌های گذشته را بررسی کنید و ببینید طراح سؤال چگونه از آن اصطلاح استفاده کرده است. این کار به تدریج باعث می‌شود بتوانید مفاهیم را در قالب سؤال تشخیص دهید. در این بخش، حل تست بخشی از فرایند یادگیری است، نه فقط مرحله سنجش.
روش مطالعه رجال؛ دانش را به مهارت تبدیل کنید
مباحث رجال برای بسیاری از داوطلبان در نگاه اول پیچیده به نظر می‌رسد، زیرا علاوه بر اطلاعات نظری، نیازمند آشنایی با منطق تحلیل سند و راوی است. به همین دلیل، بهترین روش این است که بعد از یادگیری هر مفهوم، بلافاصله نمونه‌های تستی مرتبط را بررسی کنید. در مطالعه رجال به این پرسش‌ها توجه داشته باشید:
- یک راوی چگونه ارزیابی می‌شود؟
- چه اطلاعاتی درباره راوی اهمیت دارد؟
- اصطلاحات رجالی چگونه در سؤال به کار می‌روند؟
- یک عبارت رجالی چه نتیجه‌ای درباره سند ایجاد می‌کند؟
در این قسمت، خلاصه‌نویسی باید کاربردی باشد. به‌جای نوشتن چند صفحه توضیح، نکته‌ای را ثبت کنید که هنگام مواجهه با یک تست بتواند مسیر تحلیل شما را سریع‌تر کند.
روش مطالعه فقه الحدیث؛ فهم متن را جدی بگیرید
فقه الحدیث فقط مجموعه‌ای از اصطلاحات نیست؛ در این بخش، فهم محتوای روایت و نحوه برداشت از آن اهمیت پیدا می‌کند. هنگام مطالعه، سعی کنید میان موضوع روایت، واژه‌های کلیدی، ساختار متن و نکته‌ای که از آن استخراج می‌شود ارتباط برقرار کنید. اگر مطلبی دارای چند دیدگاه یا برداشت مختلف است، آن‌ها را در کنار یکدیگر ثبت کنید. این کار از حفظ کردن چند جمله پراکنده جلوگیری می‌کند و باعث می‌شود تفاوت دیدگاه‌ها برای شما واضح‌تر شود. در مرورهای بعدی نیز لازم نیست تمام متن را از ابتدا بخوانید. ابتدا عنوان و نکات کلیدی را ببینید و سپس بخش‌هایی را که در آزمون یا تست‌ها برایتان دشوار بوده‌اند دوباره بررسی کنید.
آیا مطالعه منابع اصلی برای کنکور دکتری ضروری است؟
مطالعه منابع اصلی می‌تواند برای داوطلبی که فرصت، پایه علمی و هدف پژوهشی بیشتری دارد مفید باشد؛ اما برای همه داوطلبان، مطالعه خط‌به‌خط تمام منابع الزاماً بهترین روش کنکوری نیست. مسئله اصلی، حجم بالای منابع نیست؛ بلکه زمان محدود و پراکندگی اطلاعات است. اگر داوطلب بدون اولویت‌بندی سراغ تمام منابع برود، ممکن است زمان زیادی صرف مطالعه مطالبی کند که سهم کمتری در برنامه تستی او دارند. از طرف دیگر، تعدد منابع می‌تواند موجب شود یک مطلب با چند بیان متفاوت مطالعه شود، بدون آنکه در ذهن داوطلب به یک ساختار مشخص تبدیل شود. به همین دلیل، برای مطالعه کنکوری باید ابتدا مطالب را منسجم کرد و سپس در صورت نیاز به سراغ جزئیات منابع اصلی رفت.
برنامه مطالعه علوم حدیث دکتری را چگونه تنظیم کنیم؟
برنامه مطالعه باید متناسب با زمانی باشد که تا آزمون دارید. به‌جای تعیین حجم ثابت برای همه داوطلبان، بهتر است برنامه را به سه مرحله تقسیم کنید.
- مرحله اول؛ یادگیری: در این مرحله، هدف یادگیری دقیق مباحث و ایجاد ساختار ذهنی است. سرعت مطالعه نباید آن‌قدر بالا باشد که مفاهیم بدون درک از ذهن عبور کنند.
- مرحله دوم؛ تثبیت و تست: پس از پایان هر مبحث، تست‌های مرتبط را بررسی کنید. اشتباهات خود را یادداشت کنید و مشخص کنید علت خطا چه بوده است؛ فراموشی، بی‌دقتی، شباهت اصطلاحات یا ضعف در مفهوم.
- مرحله سوم؛ مرور و جمع بندی: در هفته‌های پایانی، مطالعه باید از حالت «یادگیری مطالب جدید» به «بازیابی سریع مطالب مهم» تغییر کند. در این مرحله، خلاصه‌ها، نکات علامت‌گذاری‌شده، تست‌های غلط و مباحث پرتکرار اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. این تقسیم‌بندی باعث می‌شود تمام زمان مطالعه صرف خواندن مطالب جدید نشود.
تست زنی علوم حدیث دکتری را از چه زمانی شروع کنیم؟
یکی از اشتباهات رایج این است که داوطلب تست‌زنی را به هفته‌های پایانی موکول می‌کند. در علوم حدیث، تست باید هم‌زمان با مطالعه وارد برنامه شود. البته تعداد تست‌ها و نوع تحلیل در مراحل مختلف متفاوت است.
در ابتدای مطالعه، تست نقش آموزشی دارد. شما با آن متوجه می‌شوید که طراح سؤال از یک موضوع چگونه سؤال می‌سازد. در مرحله دوم، تست نقش تثبیت‌کننده دارد. مطالبی که مطالعه کرده‌اید با سؤال‌های واقعی به حافظه بلندمدت منتقل می‌شوند. در مرحله جمع‌بندی، تست نقش سنجشی پیدا می‌کند و مشخص می‌کند کدام مباحث هنوز نیازمند مرور هستند. بنابراین به‌جای اینکه فقط تعداد تست‌های زده‌شده را ثبت کنید، تعداد تست‌های تحلیل‌شده و خطاهای اصلاح‌شده را نیز دنبال کنید.
روش تحلیل تست‌های علوم حدیث؛ تست غلط را دور نریزید
یک تست غلط، فقط نشان‌دهنده یک اشتباه نیست؛ بلکه می‌تواند ضعف مطالعاتی شما را مشخص کند. بعد از هر آزمون یا مجموعه تست، سؤال‌های غلط و شک‌دار را در چند گروه قرار دهید:
- گروه اول؛ ضعف اطلاعاتی: مطلب را اصلاً نمی‌دانستید. باید به درسنامه یا منبع آموزشی برگردید.
- گروه دوم؛ ضعف مفهومی مطلب را خوانده بودید، اما ارتباط اجزای آن را متوجه نشده بودید. در این حالت، مطالعه دوباره صرفاً حفظی کافی نیست.
- گروه سوم؛ اشتباه بین دو اصطلاح: باید تفاوت اصطلاحات مشابه را در قالب جدول ثبت کنید.
- گروه چهارم؛ بی‌دقتی: مطلب را می‌دانستید اما صورت سؤال یا گزینه‌ها را اشتباه خواندید. در این حالت، تمرین تست زمان‌دار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
اگر این فرایند را در طول ماه‌های مطالعه ادامه دهید، در پایان یک «دفترچه خطا» خواهید داشت که یکی از ارزشمندترین ابزارهای جمع‌بندی شماست.
بودجه‌بندی مباحث علوم حدیث چگونه به برنامه‌ریزی کمک می‌کند؟
بودجه‌بندی را نباید فقط برای اطلاع از تعداد سؤال‌ها مطالعه کرد. کاربرد اصلی آن، تعیین اولویت برای زمان مطالعه است. ممکن است یک فصل از نظر حجمی بسیار بزرگ باشد، اما سهم آن در تست‌ها با حجم آن متناسب نباشد. برعکس، بعضی مباحث ممکن است حجم کمتری داشته باشند اما در آزمون‌ها قابل توجه باشند. بنابراین هنگام برنامه‌ریزی، سه عامل را هم‌زمان در نظر بگیرید:
اهمیت مبحث + میزان تسلط شخصی + زمان باقی‌مانده تا آزمون
بر اساس تحلیل تست‌های سال‌های اخیر، بخش‌های مختلف علوم حدیث را می‌توان در برنامه مطالعاتی اولویت‌بندی کرد. تصویر زیر نیز می‌تواند برای درک بهتر پراکندگی مباحث مورد استفاده قرار گیرد.
نکته مهم این است که بودجه‌بندی سال‌های گذشته، ابزار تصمیم‌گیری است و نه تضمین‌کننده تعداد سؤال‌های یک مبحث در آزمون آینده.
مطالعه علوم حدیث در ماه‌های پایانی چگونه باشد؟
با نزدیک شدن به آزمون، روش مطالعه باید تغییر کند. در این مرحله، شروع منابع متعدد جدید معمولاً باعث پراکندگی بیشتر می‌شود. بهتر است در ماه‌های پایانی، تمرکز اصلی بر چهار موضوع باشد:
- مرور درسنامه و خلاصه‌های شخصی
- بازخوانی نکات دشوار و علامت‌گذاری‌شده
- تحلیل تست‌های سال‌های گذشته
- مرور دفترچه خطا
در این دوره، کیفیت مرور اهمیت بیشتری از حجم مطالعه دارد. اگر مطلبی را قبلاً سه بار خوانده‌اید و همچنان در تست‌ها اشتباه می‌کنید، به‌جای یک بار دیگر خواندن همان متن، علت خطا را پیدا کنید.
نقش درسنامه در روش مطالعه علوم حدیث دکتری
یک درسنامه کنکوری زمانی مفید است که به کاهش پراکندگی منابع و تبدیل اطلاعات به ساختار قابل مرور کمک کند. در مطالعه علوم حدیث، چنین ساختاری به‌خصوص برای داوطلبانی اهمیت دارد که باید مطالب پایه و تخصصی را در کنار یکدیگر قرار دهند. درسنامه علوم حدیث ارشد حافظون می‌تواند برای ایجاد پایه مطالعاتی و پوشش مباحث پایه استفاده شود و درسنامه علوم حدیث دکتری حافظون برای تکمیل بخش‌های تخصصی‌تر در برنامه قرار گیرد. هدف از این ترکیب، مطالعه بیشتر نیست؛ هدف، مطالعه منظم‌تر و هدفمندتر است.
اشتباهات رایج در مطالعه علوم حدیث برای دکتری
پیش از بررسی روش‌های صحیح مطالعه، شناخت اشتباهاتی که معمولاً داوطلبان در مسیر آمادگی برای کنکور دکتری مرتکب می‌شوند، اهمیت زیادی دارد. بسیاری از این خطاها نه به کمبود زمان یا منابع، بلکه به روش نادرست مطالعه، تست‌زنی و مرور مربوط می‌شوند و می‌توانند باعث اتلاف زمان و کاهش بازده مطالعاتی شوند.
- شروع هم‌زمان چند منبع مطالعه چند منبع به‌صورت موازی، معمولاً باعث پراکندگی ذهنی و افزایش مطالب تکراری می‌شود.
- حفظ کردن مطالب بدون درک ارتباط آن‌ها در مباحثی مانند درایه، رجال و فقه‌الحدیث، حفظ تعاریف به‌تنهایی کافی نیست و باید ارتباط مفاهیم و تفاوت اصطلاحات نیز درک شود.
- به تعویق انداختن تست‌زنی تست‌ها نباید صرفاً به ماه‌های پایانی موکول شوند؛ زیرا بخشی از یادگیری علوم حدیث از طریق مواجهه با نحوه طرح سؤال شکل می‌گیرد.
- مرور نکردن مطالب مطالعه‌شده مطالعه یک‌باره باعث فراموشی تدریجی مطالب می‌شود و نبود مرور منظم، بازده زمانی که برای مطالعه صرف کرده‌اید را کاهش می‌دهد.
- اختصاص زمان یکسان به همه مباحث همه بخش‌های علوم حدیث از نظر دشواری، میزان تسلط داوطلب و اهمیت مطالعاتی یکسان نیستند؛ بنابراین برنامه باید بر اساس اولویت‌ها تنظیم شود.
- بی‌توجهی به علت پاسخ‌های غلط دیدن پاسخ صحیح به‌تنهایی کافی نیست. باید مشخص شود اشتباه ناشی از فراموشی، ضعف مفهومی، بی‌دقتی یا تشابه اصطلاحات بوده است.
- شروع مطالب جدید در روزهای نزدیک به آزمون در دوران جمع‌بندی، گسترش بی‌هدف منابع و ورود به مطالب جدید می‌تواند تمرکز را کاهش دهد؛ در این مرحله مرور و رفع نقاط ضعف اهمیت بیشتری دارد.
یک الگوی ساده برای برنامه هفتگی علوم حدیث
برای داوطلبی که علوم حدیث را به‌صورت مستمر در طول هفته مطالعه می‌کند، می‌توان یک الگوی عمومی مانند این طراحی کرد:
روزهای یادگیری: مطالعه مبحث جدید و استخراج نکات کلیدی
روزهای تثبیت: مرور مطالب قبلی و حل تست‌های آموزشی همان مباحث
یک نوبت در هفته: حل مجموعه تست ترکیبی و زمان‌دار
پایان هفته: بررسی خطاها و تعیین مباحث موردنیاز برای مرور بعدی
تعداد ساعت مطالعه باید با شرایط شخصی داوطلب، سطح پایه و فاصله تا آزمون تنظیم شود. مهم‌تر از تعداد ساعت، استمرار و پیوستگی برنامه است.
جمع‌بندی؛ روش مطالعه علوم حدیث در کنکور دکتری چه ویژگی‌هایی دارد؟
برای موفقیت در علوم حدیث دکتری، مطالعه مؤثر بیش از آنکه به تعداد کتاب‌های خوانده‌شده وابسته باشد، به نحوه سازمان‌دهی اطلاعات بستگی دارد. ابتدا باید ساختار کلی مباحث را بشناسید و پایه‌های لازم را تثبیت کنید. سپس مباحث تخصصی‌تر را به همان ساختار اضافه کنید. در مرحله بعد، تست‌های سال‌های گذشته را به‌عنوان ابزار یادگیری و سنجش وارد برنامه کنید و خطاهای خود را به‌صورت منظم تحلیل کنید. در ماه‌های پایانی نیز به‌جای گسترش منابع، باید دامنه مطالعه را مدیریت کرده و روی مرور، تست و رفع نقاط ضعف تمرکز کنید. در یک جمله، روش مطالعه علوم حدیث در کنکور دکتری باید از «خواندن منابع» به «ساختن یک نظام مطالعاتی منسجم» تغییر کند. این تغییر، همان چیزی است که مطالعه حجم بالای مباحث تاریخ حدیث، درایه، رجال و فقه الحدیث را به یک مسیر قابل مدیریت تبدیل می‌کند.
برای داوطلب دکتری، با توجه به سطح تخصصی آزمون، بهتر است مباحث پایه و تخصصی در کنار یکدیگر دیده شوند. به همین دلیل، می‌توان از درسنامه علوم حدیث ارشد برای ایجاد پایه و از درسنامه تخصصی دکتری برای تکمیل مباحث استفاده کرد.
هدف مطالعه کنکوری، پوشش هدفمند مطالب موردنیاز و توانایی پاسخ‌گویی به تست‌هاست. بنابراین پیش از مطالعه کامل منابع متعدد، باید ساختار مباحث و اولویت‌های مطالعاتی مشخص شود.
از همان زمانی که یک مبحث را به‌طور نسبی یاد گرفتید. تست‌های اولیه برای یادگیری و شناخت سبک سؤال هستند و لازم نیست تا زمان پایان کل درس به تعویق بیفتند.
بهتر است شروع مطالعه بر اساس سطح پایه شما باشد؛ اما در هر حالت، ابتدا باید یک تصویر کلی از مباحث ایجاد شود و سپس مطالعه جزئی‌تر و تخصصی انجام گیرد.
در دوران جمع‌بندی، اولویت با خلاصه‌ها، نکات علامت‌گذاری‌شده، اصطلاحات مشابه، تست‌های غلط و شک‌دار و مباحثی است که در آزمون‌های قبلی عملکرد ضعیف‌تری در آن‌ها داشته‌اید.
